راهنمای مطالعه:
هر وسیله موتوری برای حرکت کردن نیاز دارد که سوخت خود را منفجر کند تا با انرژی آزاد شده از این فرآیند بتواند پیستونها را به حرکت در آورد و حرکت خطی ایجاد کند. شمع وسیله است که با ایجاد جرقه اینکار را انجام میدهد پس اگر دچار خرابی شود عملاً موتور سیکلت شما با یک آهن پاره تفاوتی نخواهد داشت! در این مقاله اطلاعات جامع و کاربردی از شمع موتور و خرابی و نکات مربوط به آن خواهیم پرداخت.
کاربرد
شمع موتور سیکلت نقش حیاتی و مهمی در روشن شدن موتور سیکلت دارد. شمع موتور سیکلت از 7 قسمت زیر تشکیل شده است
- عایق سرامیکی یا چینی
- بدنه شمع
- پایه اتصال
- الکترود منفی
- الکترود مثبت
- گپ یا فاصله بین دو الکترو
- ترمینال
که هر کدام وظایفی را بر عهده دارند. با ورود سوخت به محفظه احتراق، سوخت به وسیله سیلندر با اکسیژن ترکیب شده و فشردهسازی میشود. برای اینکه احتراق اتفاق بیافتد باید شمع موتور سیکلت جرقهایی ایجاد کند. جرقه ایجاد شده موجب روشن شدن موتور و حرکت آن میشود. جرقه توسط اعمال ولتاژ از طریق کوئل صورت میپذیرد، این جرقه معمولی در ولتاژی بین 5000 تا 10.000 ولت صورت گرفته، حال به دلایل زیادی ممکن است شمع از کار بیافتد و دیگر کارایی نداشته باشد.
تاثیر شمع روی عملکرد موتور سیکلت و زمان تعویض
شمع تاثیر مستقیمی بر راندمان و عملکرد مناسب انجین موتور دارد. شمع استارت زدن و روشن شدن موتور را تنظیم میکند. اگر شمع به دلایلی معیوب شده باشد میتوانید با بررسی ظاهری شمع به وجود عوامل مخرب پی ببرید.
شمع خراب منجر به بالارفتن مصرف سوخت، تولید آلایندهها و حتی استهلاک زود هنگام قطعات میشود. توجه داشته باشید که به ازای هر کیلومتر مشخصی باشد باید تعویض گردد و معمولاً از حد مشخصی که بگذرد دیگر کارایی لازم را نخواهد داشت. عمر مفید شمع در موتورسیکلتها بسته به حجم سیلندر موتورسیکلت و رده و کلاس آن میتوانید چیزی در حدود 8 الی 40 هزار کیلومتر باشد اما بهتر است برای جلوگیری از بوجود آمدن ایرادات اساسی در موتور پس از گذشت سه پنجم عمر مفید آن را تعویض کنید. بیتوجهی به موضوع تعویض شمعها در زمان مناسب خسارت زیادی را به قطعات زده و هزینه مالی زیادی در پی خواهد داشت.
شمع بر روی سیلندر کار گذاشته شده است و با برق، سوخت و هوا در تماس است. زمانی که شمع برق ولتاژ بالا را دریافت کند باعث ایجاد جرقهای بین مخلوط هوا و بنزین در محفظه سیلندر میشود از این رو نیروی جهت استارت اولیه و روشن شدن موتور سیکلت فراهم میشود. عملکرد شمع و تماس آن با برق و بنزین و جرقهها باعث می شود به مرور در ظاهر آن تغییراتی ایجاد شود که نشان دهنده مستهلک شدن است.
هر چند موقت باید شمعها را تعویض کرد؟
در صورت بررسی موتورسیکلت و مشاهده مشکل در سیستم جرقه بهتر است نگاهی به آنها بیندازید تا اگر دچار شکستگی یا زنگ زدگی شدهاند، آنها را تعویض کنید. بهتر است هر ۵ سال یکبار برای تعویض سیستم جرقه زنی اقدام کنید با این حال اگر مشکلی ایجاد نمیکنند لزومی به بررسی دورهای نخواهند داشت. در پایین جدولی نسبی براساس مسافت طی شده آورده شده است البته در دفترچه راهنما ارائه شده همراه موتور شما حتماً نکاتی در مورد تعویض شمع آورده شده است.
| رده موتورسیکلت | حجم سیلندر | متوسط عمر | بهترین زمان تعویض |
| درون شهری (مانند: هوندا، طرح ویو) | 50cc – 110cc | 80.000 – 50.000 کیلومتر | پس از 60.000 – 40.000 کیلومتر |
| 125cc – 180cc | 50.000 – 30.000 کیلومتر | پس از 35.000 – 18.000 کیلومتر | |
| 200cc – 250cc | 25.000 – 18.000 کیلومتر | پس از 18.000 – 15.000 کیلومتر | |
| برون شهری (مانند: شکاری، CGL) | 150cc – 200cc | 60.000 – 40.000 کیلومتر | پس از 36.000 – 24.000 کیلومتر |
| 250cc – 450cc | 50.000 – 30.000 کیلومتر | پس از 35.000 – 18.000 کیلومتر | |
| 750cc -1200cc | 40.000 – 25.000 کیلومتر | پس از 32.000 – 20.000 کیلومتر | |
| تریل | 125cc – 150cc | 30.000 – 20.000 کیلومتر | پس از 24.000 – 16.000 کیلومتر |
| 200cc – 250cc | 20.000 – 15.000 کیلومتر | پس از 12.000 – 8.000 کیلومتر | |
| 450cc – 750cc | 15.000 – 8.000 کیلومتر | پس از 9.000 – 5.000 کیلومتر |
برای بازدید شمع باید حتما موتور خاموش باشد تا برق آن قطع شود. شمع را با آچار مخصوص باز کنید و آن را از سیلندر جدا نمایید، و در زمان تعویض دقت نمایید که موتور خنک باشد تا شمع در جای خود محکم شود.
علائم خرابی شمع موتورسیکلت
از جمله علائم شایع در خرابی شمع موتورسیکلت، جرقه زدن در هنگام روشن شدن موتور و از کار افتادن ناگهانی موتور یا آتش سوزی در محفظه احتراق آن است. همچنین میتوانید علائم ظاهری دیگری بر روی این قطعه از موتور مشاهده کنید که شامل شکستگی، سوختگی ظاهری، زنگ زدگی و خوردگی شمع موتوراست که همگی از نشانههای خرابی شمع موتور هستند.
تشخیص علائم دقیق خرابی شمع در موتورسیکلت بسیار دشوار است زیرا علائمی که از خود بروز میدهد اغلب با علائم و اختلالات دیگری در موتور همراه است. با این حال دانستن چند اصل کلی میتواند در آینده و برای رفع سریعتر خرابی شمع موتور کمک کننده باشد. تعداد شمعها در هر موتورسیکلت بسته به تعداد سیلندرهای داخلی موتور متفاوت است و هرچه موتورسیکلت شما بزرگتر باشد به احتمال زیاد به دلیل تعداد بالای سیلندرهای به کار رفته در موتور تعداد شمعها نیز بالاتر بوده و با سایر موتورها متفاوت است.
تاثیر شمع خراب روی موتور
اولین علامت رایج که به شما میگوید شمع موتورسیکلت خراب است این است که به طور ناگهانی و پس از مدتی راندن با موتورسیکلت به یک باره موتور از حرکت باز میایستد و یا پس از حرکت با یک ریتم ثابت خود را به عقب میکشد و خاموش میشود. دومین علامت رایجی که میتوانید بگویید شمع موتورسیکلت خراب است برگشت مجدد آتش پس از شنیدن یک صدای بلند و نابهنجار مانند ترکیدن چیزی از محفظه احتراق در موتور است که از اگزوز به گوش میرسد. در صورتی که شمعها در موتور جرقه، جرقه متناوبی داشته باشند که به روشن شدن ختم نشود این صدا به گوش میرسد.
برای عملکرد بهینهتر در شمعها باید شمع در موتور تمیز و بدون آسیب باشد. اگر شمع کثیف باشد میتواند بر عملکرد صحیح در شمع و همچنین شروع حرکت موتور اختلال ایجاد کند. پلاگین شمع، پلاستیکی است که از مادهای شبیه به روغن سوخت یا کربن پوشانده شده که از گرم شدن بیش از حد باد کرده است و رانندگی با چنین شمع جرقه خورده یا بد جوشی میتواند مشکلات زیادی را برای موتور و راننده ایجاد کند. از دیگر علائم شایع در خرابی شمعها در موتورسیکلت میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- کاهش گاز در موتور پس از طی مسافتی کوتاه
- عدم شتاب گیری قبلی موتور
- سخت روشن شدن موتور، خفه شدن جایگاه احتراق در موتور با گاز
- خروج بوی گاز از اگزوز
- استارت نخوردن درست
کاهش گاز در موتور پس از طی مسافتی کوتاه: آیا تعداد مراجعه شما به پمپ بنزین زیاد شده است؟ آیا ناگهان متوجه میشوید که پس از طی مسافتی کوتاه، سطح سوخت در موتور به شدت کاهش یافته و شما برای ادامه مسیر نیاز به زدن بنزین دارید؟ همه این علائم میتواند نشانه کثیف شدگی و آلودگی شمعهای موتور باشند. اگر شمع در موتور به درستی کار نکند میتواند تأثیر منفی در سوخت رسانی و مصرف سوخت موتور داشته و موتور بنزین بیشتری مصرف کند.
عدم شتاب گیری مناسب: موتور سیکلت پس از حرکت با یک سرعت متعادل و روان، از شتاب گیری بیشتر و سرعت دادن بیشتر به چرخها باز میماند که این عامل ناشی از کثیفی شهرها و یا گرفتگی و خرابی آنها است.
خفه شدن ناگهانی موتور (استارت نخوردن موتور و عدم حرکت آن): خفه شدن موتورسیکلت نیز میتواند نشانۀ چند اختلال و یا جرقۀ نادرست در شمعها باشد. هنگامی که سعی میکنید موتورسیکلت را استارت بزنید، با ورود سوخت به محفظه احتراق و عدم جرقه زدن صحیح شمعها بدون اینکه جرقهای در موتور و در شمع اتفاق بیفتد مقدار زیادی سوخت در موتور خفه میشود که اغلب با بوی شدید بنزین همراه است. این بدان معنا است که محفظه احتراق با گاز پر میشود اما احتراق صورت نمیگیرد و کاربراتور یا انژکتور سوخت عملکرد الکتریکی صحیح ندارد و نمیتواند احتراق صورت دهد، در نتیجه نیروی لازم را برای حرکت پیستونها ایجاد نمیکند که این عمل در نهایت منجر به حبس شدن سوخت و بینتیجه ماندن فرآیند حرکت خواهد شد.
بوی گاز دادن اگزوز موتور و خارج شدن گازهای مصرفی به صورت خام: اگر اگزوز موتور بوی شدید گاز میدهد و یا متوجه میشوید کمی از گازهای مصرفی موتور از اگزوز به صورت خام خارج میگردد در این صورت ممکن است جرقه در شمع به درستی صورت نگیرد؛ اگر شمع در موتور به درستی کار نکرده و جرقه به درستی انجام نشود باقیمانده گاز در محفظه احتراق موتور محبوس میشود و نمیسوزد و از لوله اگزوز به صورت خام خارج میشود که به صورت شلیک و حالت ترکیدن شنیده میشود. اگر متوجه خروج مقداری مایع از لوله اگزوز موتور شدید و اطمینان حاصل کردید آن مایع آب نیست حتماً به شمع را چک کنید.
استارت نخوردن درست موتور سیکلت: ایجاد جرقههای بد و استارت نخوردن درست موتور، میتواند به علت خرابی شمعها باشد، که این امر نشاندهنده زمان تعویض آنها است. تعویض یا تعمیر شمع میتواند یکی از ارزانقیمتترین و سریعترین تعمیرات در موتورسیکلت باشد، که میتوان آن را در کمتر از یک ساعت انجام داد. به خاطر داشته باشید که شمع موتور در موتورسیکلت، باید حداقل هر ۵ سال یکبار عوض شود. این بدان معنی است که اگر مشکلی تا ۵ سال برای شمعها ایجاد نشد، قبل از این مدت زمان لازم نیست که آنها را تعویض کنید.
عوامل خرابی شمع
گاهی زمانبندی اشتباه میتواند باعث خراب شدن سیستم جرقه شود. به عنوان مثال اگر سوخت خیلی زود یا خیلی دیرتر از زمان مناسب درون محفظه احتراق موتور منفجر شود، تمام فشارهای برگشتی بر روی سر شمعها وارد میشود و در نتیجه آنها عملکرد سابق را نخواهند داشت. این مسئله زمانی بوجود میآید که کامپیوتر سیستم انژکتور شما دچار مشکل شده باشد.
مشکل در کاربراتور و انژکتور سوخت باعث میشود که به اندازه کافی سوخت داخل محفظه احتراق قرار نگیرد و در نتیجه نسبت بیشتر هوا به بنزین موجب میشود که احتراق نیمه کاره انجام شود و در کوتاه مدت سر شمعها خراب خواهند شد.
چگونگی تعویض سر شمع موتور
اولین کاری که باید انجام دهید این است که موتور را خاموش و باتری را جدا کنید تا خطر برق گرفتگی برطرف شود. پس از آن لازم است اتصال جرقه را از سر شمع جدا کنید. آنها به راحتی و با کمی فشار خارج میشوند. با استفاده از ابزار مخصوص که شبیه به سکه میباشد و دارای یک حفره است میتوانید برای تنظیم فاصله مناسب به سر شمعها از آن استفاده کنید.
شکاف زیاد باعث عدم ایجاد قوس الکتریکی به صورت صحیح میشود، در نتیجه میتوانید به صورت دستی آن را تنظیم کنید تا مطمئن شوید که فاصله میان آنها به درستی تنظیم شده است و در نتیجه با این مشکل مواجه نخواهید شد.
در نهایت به یاد داشته باشید از آنجایی که ممکن است شما به تنهایی نتوانید این فرایند را انجام دهید، بهتر است از کارشناسان و متخصصان با تجربه بخواهید تا با بررسی سیستم جرقه زنی موتورسیکلت شما در صورت وجود مشکل برای برطرف کردن آن و یا تعویض سر شمعها اقدامات لازم را انجام دهد.
به یاد داشته باشید که اگر زمانی نیاز به تعویض یک شمع در موتورسیکلت شما بود، باید همه آنها را همزمان تعویض کنید. زیرا تعویض همزمان همه آنها هزینه زیادی نمیبرد، ولی این کار باعث میشود که یک شمع خراب به سایر شمعها آسیب نرساند.
منبع: نویسنده اصلی این مطلب جناب حمید حساس است و با تغییر در راسته کاربردیتر شدن در سایت جیتی موتور بارگذاری شده است.
ممنون از مطلبتون ولی بهتر بود جدول اندازه فیلر سر شمع هم اضافه میکردید چون بصورت چشمی و دستی فاصله دهنه شمع دقیق نخواهد بود و باعث خام سوزی یا داغ شدن موتور میشه.من از ۶ دهم تا ۸ دهم برای موتورهای مختلف خوندم.
سلام .موتور سیکلت من ی125است وقتی که شمع ان جی کا میبندم روش صدا سر سیلندر خیلی کم میشه و فقط صدا اگزوز میاد ولی وقتی شمع راپیدو میبندم صدا موتور زیاد میشه میشه بگی مشکل از کجاست
عالی بود مرسی